Het talent van de massa

Van Holland’s Got Talent tot Het Beste Idee van Nederland: als we de televisie aanzetten lijken de programma’s waarin amateurs de hoofdrol spelen, alleen maar toe te nemen. Amateurs nemen het tegen elkaar op in bloedstollende talentenjachten. Met veel passie zetten ze zich in om zo goed mogelijk te presteren en daarmee de vakjury, maar vooral ook het publiek, voor zich te winnen. In een paar weken tijd zijn we getuige van hoe een schuchter pubermeisje verandert in een ware souldiva (X Factor), zien we twaalf modeontwerpers in dop tegen elkaar strijden om naam te maken in de modewereld (Project Catwalk) en leven we mee met tien  amateuruitvinders die peinzen en ploeteren om tot Het Beste Idee van Nederland te komen. De amateur is dus populairder dan ooit op televisie. Roel Klaassen spreekt hierover met Raul ter Linden, creatief directeur van Blue Circle en verantwoordelijk voor een aantal van deze programma's.

Ruwe diamanten
In principe kan iedereen meedoen aan dit soort programma’s,’ vertelt Ter Linden. ‘De enige eis is dat je amateur bent.’ Toch wordt van elke amateurzanger of -uitvinder die meedoet aan deze programma’s, hoe ontwapenend ook, uiteindelijk een professionele prestatie verwacht. Waar ligt dan de grens tussen amateur en professional? “Tja, dat is soms onduidelijk,’ geeft Ter Linden toe. ‘Ik vind: wie zijn brood verdient met zijn talent is een professional. Wat niet wil zeggen dat een professional meer talent heeft dan een amateur, en daarom maken wij dit soort programma’s. Ik weet zeker dat er heel veel waardevol talent rondloopt op allerlei gebieden. Ruwe diamanten, die met de nodige bijsturing kunnen uitgroeien tot zeer succesvolle professionals.’
De mensen die het tot de finales van de programma’s schoppen zijn heel verschillend. Naar wat voor types zoekt Ter Linden, wanneer de kandidaten voor zijn programma’s gescout worden? ‘Het gaat ons om mensen die iets kunnen en een authentieke waarde hebben. Amateurzangeressen die sprekend op Anouk lijken, slaan niet aan. Het gaat om mensen met éigen kwaliteiten. Idols werd een succes in Engeland toen er een jongen auditie kwam doen die heel erg stotterde. De jury gaf hem een kans en zag zijn talent. Hij mocht door naar de volgende ronde en de volgende dag had iedereen het erover. Die jongen is uiteindelijk tweede geworden.’
Wereldberoemd is het verhaal van Paul Potts, verkoper van mobiele telefoons en daarnaast amateuroperazanger, die meedeed aan Britain’s Got Talent. De net iets te dikke man met slecht gebit maar schattig gezicht, volgens de voice over ‘million miles away from showbiz’, zette een aria in en maakte diepe indruk op de jury. Hij bereikte de finale en won de prijs van £ 100.000 én een platencontract van £1 miljoen. ‘Het talent was er, maar de gunfactor was er ook. Potts had een verhaal. Het publiek vond het waanzinnig,’ vertelt Ter Linden, die het geen toeval vindt dat zoiets daarna nog een keer gebeurde in hetzelfde land, met Susan Boyle. Bepaald geen superster om te zien, maar dankzij een dijk van een stem al snel publiekslieveling. ‘In het begin waren realityprogramma’s heel puur. Mensen wisten niet wat de gevolgen waren van hun optreden in televisieprogramma’s. Inmiddels is iedereen heel erg getraind. Susan Boyle wist precies waar het publiek voor valt.’
 
De consument is opgestaan
Net als Ter Linden houdt Premsela de amateurs scherp in het vizier, met het programma People’s Republic of Design. Niet alleen amateurs die hopen professional te worden, maar ook iedereen die zijn eigen interieur vormgeeft, zelf kleding maakt of een digitale camera heeft. Waarom? Omdat zij een verrijkende invloed hebben op het werkveld van design en Premsela die ontwikkeling van harte toejuicht.
De professionals staan echter niet altijd te juichen. Overal om hen heen krijgen amateurs een podium om “hun ding te doen”. Waar zijn zij straks, als iedereen zingt, fotografeert en zijn eigen mode ontwerpt? Ter Linden: ‘Ik snap het wel. Je zit niet op concurrentie te wachten. En al helemaal niet van mensen zonder diploma, terwijl je zelf netjes een opleiding van vier jaar hebt doorlopen. Echter, het hebben van een diploma wordt steeds minder belangrijk. Ook zonder papiertje kun je een vakbekwame professional worden. Het aantal autodidacten, maar ook de acceptatie daarvan, groeit volgens mij alleen maar. Want waarom zou je een dure professional in de arm nemen als je buurman ook een website voor je kan bouwen of op je bruiloft kan spelen met zijn band? Doordat de markt wordt opgerekt door amateurs, komt er meer macht te liggen bij de consument. Dat vind ik een hele interessante ontwikkeling. Wie stuurt er nu nog een demo op naar een platenmaatschappij? Je zet je muziek gewoon op internet, waar het door veel meer mensen gehoord wordt. Als je goed bent, komt je talent vanzelf bovendrijven.’
‘Door internet zijn consumenten zich bewust geworden van hun kracht. Heeft een bedrijf jou geen goed product geleverd? Dan pik je dat niet. Sites als Unitedconsumers.com roepen mensen op om zich aan te sluiten, om met zijn allen de benzineprijzen en dergelijke naar beneden te halen. Samen sta je heel sterk. Door dat besef is de macht van de industrie verschoven naar de consument en ik geloof dat die ontwikkeling ongekende vormen aan zal nemen. De industrie blijft belangrijk, bekende mensen en merken stralen autoriteit uit, maar de authenticiteit ligt bij de personen.’
De vraag is welke rol academies nog innemen wanneer de ontwikkelingen doorzetten. Komen de volgende Viktor & Rolf uit Arnhem of uit een televisieprogramma? Kan de Rockacademie opdoeken als iedereen zijn muzikale talenten op internet zet? Ter Linden vindt dat geen rare vraag. ‘Sterker nog,’ zegt hij. ‘De megatalenten die ooit op de “ouderwetse” manier ontdekt zijn, zien in dat ze zich moeten aanpassen aan de recente ontwikkelingen. Zo zal Robbie Williams volgend seizoen te zien zijn in de Britain’s Got Talent als coach.’ ‘Een slimme zet,’ vindt Ter Linden. ‘Hij mengt zich in het platform om aangesloten te blijven op een jonge doelgroep. Hij begrijpt dat díe de macht in handen heeft en voorlopig ook houdt.’

 
Auditie en finale Paul Potts
Bekijk hier de video